0

امید و امیدواری

 نگاه امیدوارانه آری ، موکول کردن انجام کارها به آینده نه…

omid be zendegi

مقدمه

یکی از ساز و کارهای حیات و زندگی و بهترین ثروتی که هرآدمی میتواند داشته باشد امیدواری است. از نظر جهان بینی توحیدی ، امید تحفه ی الهی است که چرخه ی زندگی را به گردش وا می دارد و موتور تلاش و انگیزه را پرشتاب می کند اگر روزی امید از انسان گرفته شود کسلی و ایستایی او فرا می رسد ، نگاه امیدوارانه با انگیزه و تلاش همراه است.

امیدوار بودی هنری است که همه بخصوص جوانان باید آن را یاد بگیرند.

در لحظات سخت و ناخوشایند زندگی امیدواری تنها عاملی است که باعث می شود که دست از تلاش بر نداریم و جنبه های مثبت زندگی را ببینیم . همه ی ما در طول زندگی با فراز ونشیب های زیادی روبرو می شویم و قرار نیست که زندگی فقط خطی افقی از شادی ها و خوبی ها باشد و سختی جزیی جدایی ناپذیر زندگی است.

تصور کنید ماشین دارید ولی اگر خودتان آن را نرانید ماشین حرکت نمی کند ، امید در زندگی مثل راندن برای ماشین است. امید به انسان اجازه می دهد که با تلاش فراوان برای رسیدن به اهداف قدم بردارد و با موانع بجنگد. افرادی که امید ندارند در زندگی به دنبال اهدافی هستند که نیاز به چالش نداشته باشد و با کوچکترین مشکل ومانع از ادامه ی مسیر درمانده می شوند و هدف خود را رها می کنند..

تحقیقات نشانگر این است که امید به زندگی و پیش بینی سطح عملکرد افراد رابطه  ی مستقیم دارند : یعنی هرقدر امید به زندگی بیشتر باشد امکان موفقیت در زمینه های شغلی ، تحصیلی ، ورزشی و….بیشتر میشود. امید فقط یک احساس خوب وزیبا نیست بلکه سیستم انگیزش شناختی هم هست ، یعنی احساسات به دنبال شناخت حرکت می کند و از مسیر خود منحرف نمی شود. امید وانگیزه عوامل مهمی در زمینه ی رشد فردی است.

 

امیدواری چیست ؟

همیشه اینطور تعریف می شد : انتظار مثبت داشتن برای رسیدن به هدف.

برطبق این تعریف فرد امیدوار کسی است که در زندگی اهدافی دارد و انتظار دارد که به این هدف یا اهداف برسد. ولی (پروفسور ریک اشنایدر و همکارانش در دانشگاه کانزاس تعریفی جدید از امید می دهد : حالت انگیزشی مثبت که از احساس موفقیت ناشی از رابطه ی متقابل بین عامل و مسیر های دستیابی به هدف بوجود می آید ، در این تعریف  عامل ، فردی است که انرژی و اراده ی لازم را برای رسیدن به اهدافش صرف می کند و مسیرهای دستیابی هم عبارتند از برنامه ریزی هایی که برای تامین و دستیابی به اهداف صورت می گیرند. و  همچنین اسنایدر در آخرین نوشته هایش در یک سال پس از مرگش چاپ شد امید را اینطور تعریف کرد که ” نوعی تفکر معطوف به هدف است که در آن فرد درباره ی مسیرها (یعنی بکارگیری ظرفیت ادراکی خود برای یافتن راههایی به سمت اهدافش ) و درباره ی عامل یا فاعل (یعنی درباره ی انگیزشهای لازم برای استفاده از آن راههای  رسیدن به اهداف ) فکر می کند

و طبق یک نظریه ی معروف در روانشناسی امید به معنی اراده رفتن به سوی هدف و امتحان راههای مختلف برای رسیدن به آن است.فردی که امید دارد ، اراده ی حرکت به سوی هدف و برنامه ریزی برای رسیدن به آن راهم در اختیار دارد. به عبارت دیگر فرد امیدوار برای خود اهدافی دارد و انتظار دارد که به این اهداف برسد.

وطبق تعریفی دیگر : امید داشتن باور به نتیجه ی مثبت اتفاقات یا شرایط در زندگی می باید. البته نباید با این اشتباه شود ک اگر امیدواری باید همه ی کارها را به آینده موکول کنی. (یعنی اگر قرار باشد که به زمان حال توجه نشود از فرصت هایی که پیش می آید استفاده نکند و باخود و دیگران بگوید : درسته که الان نمیتونم درس بخونم ولی صبر کن سال بعد از اول سال بهتر درس می خونم . این تفکر به این معنی است که شخص از زندگی الان و حقیقت فرار می کند . این تفکر در مورد آینده کاملا زیان آور است و احتمالا فردی که همچنین تفکر موکول به آینده دارد در آینده هم مثل حالا با شکست مواجه می شود.

امید یعنی اینکه میتوانیم با تلاش آنچه را که می خواهیم داشته باشیم یا یک اتفاقی که قراره انجام بشه بهترین نتیجه را برای ما خواهد داشت. امیدوار بودن با خوش بین بودن متفاوت است. امید حالتی احساسی است ،  یعنی یکی از احساسات در انسان می باشد ولی خوش بین بودن نتیجه ی یک روش و الگوی تفکر عمدی و اختیاری (بینش) است که باعث حالت و رفتار مثبت در انسان می شود.

معمولا امید وآرزو در فرهنگ فارسی در کنار یکدیگر بکار می روند اما در زبان عربی به صورت جداگانه با عنوان های (رجاء ) و (امل ) بکار می رود ، با تحلیلی میتوان گفت : در هر امیدواری آرزو هست ولی در هر آرزویی امیدواری نیست.

شاید بتوان امید در زندگی را به سکان کشتی تشبیه کرد همانطور که کشتی بدون سکان دار در دریای پرتلاطم سرگردان خواهد بود ، انسان نا امید در این دنیای پرهیاهو حیران خواهد ماند. نباید به هیچ دلیلی و یا شکست در گذشته امید را از دست داد بلکه باید از آنها برای ادامه دادن و پیروزی در آینده درس گرفت.

 

۳٫ ابعاد امید

امید از نظر روانشناسی دارای ابعادی است :

الف) اهداف (امید بدون هدف فایده ای ندارد )

ب) مسیر هایی که برای رسیدن به این هدف یا اهداف انتخاب می شوند.

ج) عامل یا فاعلی که در این مسیرها یا راهها حرکت می کنند تا به اهداف مورد نظر برسند.

با توجه به این سه بعد امید زمانی در فرد ایجاد می شود که اراده ی لازم برای حرکت در مسیرهای درست برای رسیدن به این هدف را دارد. هدف یا اهداف را میتوان موضوع امید دانست.

” سامویل گلدریج مینویسد : امید بدون موضوع مرده است ” 

سپس هرنوع امیدی باید در بطن خود هدفی داشته باشد و انقدر ارزشمند باشند که روی آنها فکر وسرمایه گذاری شود. اگر اهداف را آنقدر محدودیت و بی اهمیت در نظر بگیریم که انگیزه ی چندانی را در افراد ایجاد نکنند هیچ امیدی بدست  نمی آید.

تقسیم بندی اهداف از نظر روانشناسان : اهداف گاه موقت وکوتاه مدت اند و گاهی دراز مدت و پایدارند . و همچنین هدف گاهی در جهت رسیدن و دست پیدا کردن است (مثلا در رسیدن به یک خواسته ی خوشایند ) و گاهی هم به منظور دور شدن از شرایط ناخوشایند و یا اهداف آسان وسخت .

 

۴٫ تفاوت امیدواری با خیال پردازی :

باید مرز بین امیدواری وخوش خیالی را به خوبی دانست . انسان به اندازه ای می تواند برای خود امید بسازد که به خیال پردازی نرسد. جوانی که سرشار از انرژی است توان رسیدن به اهداف بلند و افق بالاتر را برای خود ترسیم میکند و در فکر فرداهای بهتر برای او خطر افتادن در اوهام وخیالات وجود دارد .

در بوجود آوردن امید همیشه با در نظر گرفتن واقعیات ، تلاش ، امکانات و توان و تحمل فردی صورت می گیرد. در حالیکه خیالپردازی فاقد این ویژگیهاست . باید آگاهی کامل به مرز بین امیدواری و خوشحالی داشت تا یکی در جای دیگری قرار نگیرد.

امیدواری مقوله ای است که با فعالیت و تلاش همراه است یعنی به بیان بهتر :

امیدواری از سه جزء شناختی ، عاطفی و حرکتی تشکیل شده است. دانش آموزی که بدون تلاش در انتظار کسب مدارج علمی و پذیرش در دانشگاه به سر می برد ، در حقیقت به خیالپردازی افراطی روی می آورد و از امید واقعی فاصله می گیرد. این جریان در جهات معنوی هم صادق است.

” پیغامبر خوبی ها(ص) می فرماید : نادان کسی است که از هوای نفسانی  خود پیروی کند و درعین حال از خداوند انتظار بهشت را داشته باشد.” میوه ی شیرین درخت امید آنگاه به ثمر می رسد که با تلاش و فعالیت آبیاری شده باشد.

و همچنین ” امیر مومنان علی (ع ) می فرماید : از کسانی نباش که بدون عمل به آخرت امیدوار است “

بنابراین اگر انسان انتظار و امید رسیدن به جیزی را دارد باید تلاش و عمل در آن راستا برای استقبال ازآن خود را آماده کند و کسی که انتظار چیزی را دارد و اثری در عمل او پیدا نیست در واقع ادعای دروغین دارد و فقط خیالپردازی کرده است.

 

۵٫ اهمیت امید و آرزو در اسلام :

در اسلام امید وآرزو جایگاه رفیعی دارد تا جایی که در روایات معصومین از امید به عنوان رحمت الهی یاد شده است.

(” پیامبر اسلام می فرمایند : امید وآرزو رحمت برای امت من است و اگر امید وآرزو نبود هیچ مادری به فرزندش شیر نمی داد و هیچ باغبانی نهالی نمی کاشت ” مادر نماد عاطفه و مهربانی است اما آنچه عطوفت مادر را سرازیر می کند امید است.

( استاد مطهری (ره) ایمان را منبع امید وآرزو می داند و می گوید : آدم با ایمان هیچوقت خودش را تک و بی مددکار و بی غمخوار نمی بیند ، همیشه در نماز می گوید : خدایا ! تو را می پرستیم و از تو مدد می خواهیم …دین وایمان در عین اینکه در نواحی زیادی به امید وآرزو قوت  و وسعت می دهد. از طرفی هم جلوی یک سلسله از آرزوها را می گیرد و نمی گذارد آنها را رشد کنند. آدمی در ناحیه ی آرزو هیچگونه محدودیتی ندارد و حتی از روی امر محال می کند ، مثلا حادثه ای در گذشته اتفاق افتاده و بایک کیفیت مخصوص  واقع شده و آدمی آرزو می کند که ای کاش واقع نشده بود و یا آن که آرزو می کند که ای کاش آن حادثه به فلان کیفیت پیش آمده بود. آرزو می کند که ایام جوانی برگردد ، آرزو می کند که برادر و فامیل فلان شخص بود و هیچ کدام از این ها شدنی نیست. چیزی در گذشته اتفاق افتاده ممکن نیست نابود شودو چیز دیگری جایگزین آن شود. در عین حال جلوی آرزو راهم نمیشود گرفت. ارزوهای بی نظم وقاعده همان هاست که در زبان دین آمال شیطانی نامیده شده همان  است که آدمی را فریب می دهد وعمر را تباه می کند

 

۶٫ رابطه ی امید با سلامتی جسم

هرچند که محققانی مثل پروفسور اسنایدر معتقدند که امید یک وضعیت اکتسابی است ولی این نظر نفی کننده ی آن نیست که تفکر امیدوارانع تاثیرات عصبی ،زیستی بسیاری دارد ، این تاثیرات در زمینه ی رفتارهای هدفمند آشکار تر است.

” تورمن کوشینگ در یکی از پرفروش ترین کتابهای سال ۱۹۹۱ با نام اول قلب  ،بیولوژی امید وقدرت شفابخشی روح انسان درباره ی ارتباط مغز و افکار امید آفرین چنین مینویسد : محققانی که بر روی مغز کار می کنند معتقدند که آنچه در بدن اتفاق میفتد می تواند بر مغز اثر بگذارد و آنچه در مغز روی می دهد بر جسم تاثیر دارد.

امید و قصد ومعنی صرفا حالاتی روانی نیستند ، بلکه این امور ارتباطات الکترو شیمیایی هم دارند که در فعالیتهای دستگاه ایمنی بدن و در همه ی ارگانیسم انسانی نقش مهمی ایفا می کنند. خلاصه اینکه من متوجه شدم که صحبت از بیولوژی امید ، چندان هم غیر عملی نیست ”

و همچنین طبق تحقیقات انجام گرفته امید به  زندگی و پیش بینی سطح عملکرد افراد رابطه ی مستقیم وجود دارد .یعنی هرچه امید به زندگی بیشتر باشد امکان موفقیت در زمینه های مختلف مثل شغلی ، تحصیلی و ورزشی و….بیشتر است. امید فقط یک احساس خوب نیست  بلکه سیستم انگیزش شناختی افراد هم هست  یعنی احساس به دنبال شناخت حرکت میکند و از مسیر خود منحرف نمی شود. انگیزه عاملی مهم در زمینه ی رشد وتوسعه ی فردی است.

امید علاوه بر ایجاد حس انگیزه و فعالیت باعث جلوگیری از افسردگی ، ناامیدی و خودکشی هم هست وهمچنین بیمارانی که به بیماری صعب العلاج مبتلا هستند با داشتن امید و امیدوار بودن پس ازفهمیدن بیماری مدتی کوتاه را به ناراحتی و بی قراری می گذرانند تا با خودشان وبیماری کنار می آیند و بعد از آن با امیدواری به زندگی خود می رسند و بهتر می توانند با بیماری مبارزه کنند و آن را پشت سر بگذارند و حتی با وجود بیماری جسمی هم حال روحی خوبی داشته باشند.

 

۷٫ انواع امید وآرزو

” استاد مطهری می گوید : معمولا افرادی که از لحاظ روح وروان سالم و بانشاط اند و انحرافی ندارند کمتر به تخیل و بافتن آرزوهای دور ودراز و نامعقول می پردازند و همیشه معقول و عملی فکر می کنند.

یعنی آرزوهای آنها در جهت همان مداری است که در زندگی دارند ، روی بال وپر خیال نمی نشینند و آرزوهای ناشدنی نمی کنند . ولی افراد ضعیفی که مبتلا به بیماری روانی هستند و نشاط عمل ندارند در وحودشان همت واراده ای موجود نیست ، بیشتر بر مرکب سریع السیر خیال سوار میشوند و با خیالات خود را سرگرم می کنند. ”

پس از این سخنان چیزی که برداشت میشود این است که مجموعه ی امید وآرزو باید محدود شود و به چیزهای لغیر ممکن امید بستن کار درستی نیست و توان تشخیص امیدهای واهی و کاذب و بی ارزش از امیدهای واقعی و ارزشمند امری ضروری ولازم است.

 

_ آسیب های امید وآرزو چیست ؟

امید وآرزو علاوه بر فواید آسیب هایی هم دارد که دلیل آن عدم آگاهی و اطلاع از واقعیات  و وظایف اصلی ، بلندپروازی ها و فاصله گرفتن از عوامل اجتماعی وفرهنگ های حاکم بر جامعه است.

الف) آرزوهای خیالی وتوهمات :

در این مورد یعنی به امید های خیالی امیدوار بودن . گاهی امیدها غیرواقعی هستند.

” امام علی (ع)  در این باره می فرمایند : آرزوهای کاذب و غیرواقعی مثل سرابی هستند که تشنه کامان را به دنبال خود می کشاند و هر لحظه آن هارا تشنه تر می کند. پس باید از آرزوهای غیر منطقی و نشدنی و توهمات پرهیز کرد “

 

ب ) آرزوهای افراطی :

اگر امید وآرزو از حد تعادل خود خارج شود مفاسد و اثرات جبران ناپذیری به دنبال دارد. از آثار زیان بار آرزوهای واهی وافراطی این است که آرزوهای دراز عقل انسان را می برد و انسان را به نادانی وغفلت می کشاند ک

و سرانجام آن ناکامی ها ، حسرت و پشیمانی هاست.

آرزو بد نیست ، طغیانش بد است                 هست دریا خوب وطوفانش بد است

 

ج) آرزوهای برتر انسانی :

اگر دایره ی امید وآرزد از محدوده ی دنیای مادی خارج شود و به آرمان های باقی و ثابت همیشگی نظر افکنده شود به آرزوهای برتر نزدیک شده ایم . قرآن مجید آرزویی را که متوجه ارزشهای والای انسانی باشد ورنگ الهی به خو گیرد برترین آرزوها وامید ها دانسته است.

 

۸٫ چگونه امیدواری را در خود افزایش دهیم ؟

امیدوار بودن یا ناامیدی تنها به طرز فکر و نگرش به زندگی برمی گردد. برای بدست آوردن امید در زندگی مثل داشتن هر چیزی در زندگی باید تلاش کرد وباتمرین به آن دست پیدا کرد. هیچ کسی نیست در زندگی مشکلی نداشته باشد پس قطعا بزرگترین هنر هر انسانی امیدوار بودن و امیدوارماندن در شرایط سخت زندگی است، ، البته صبورترین و مقاوم ترین انسانها هم گاهی در زندگی دچار یاس و ناامیدی می شوند ولی بدیهی است افرادی که در زندگی نگاه مثبت دارند کمتر دچار ناامیدی می شوند زیرا در برابر مشکلات زندگی انعطاف بیشتر ی دارند و خیلی سریع خود را باشرایط پیش آمده تطابق می دهند. هرانسانی می تواند روحیه ی عالی کسب کند و مثبت نگر باشد.

پس از همین حالا شروع کنید و امیدواری رایاد بگیرید.

“شکسپیر در این مورد می گوید : هیچ چیز نیک یابد نیست ولی شیوه ی تفکر ما امور را نیک یا بد جلوه می دهد “

بهترین راهنما و کسی که در مسیر و عبور از گردنه های دشوار زندگی لازم است خود فرد است که به خود انرژی و امید می دهد.

راهکارهای افزایش امید

۱٫ تغذیه :

تغذیه ی مناسب و مفید یکی از مهمترین شیوه های مستقیم و موثر در انرژی مثبت و امید به زندگی است.از استعمال سیگار ومواد مخدر و مصرف الکل پرهیز شود. افزایش فعالیت بدنی و ورزش منظم و جلوگیری از چاقی مفرط ، کنترل استرس  و فشار عصبی ، خوش بینی و افکار مثبت و فعالیت مغزی داشتن باعث افزایش سلامت جسم وروان و امید به زندگی می شود.

 

۲٫ بوجود آوردن امید درونی :

” زندگی نه یکبار بلکه هر روز صبح شروع می شود . جول اوستین”

منظور از امید بخش و امیدآفرین کسی است که امید را بوجود می آورد ، ممکن است در درون خود امید را خلق کند و برای افراد دیگر هم امیدوارکننده باشد.منظور از امیدآفرینی یک حالت روانی ، هیجانی ، شناختی است که ضمن دادن احساس کارایی و ثمربخشی هرفرد انتظار وقوع رویدادخوب را دارد و فرد به این احساس و اطمینان می رسد که می تواند به خوبی به کارهایش برسد ورفتاری سازگار را از خود بروز می دهد.

 

۳٫ هدف در زندگی :

اگر در زندگی دارای اهداف ارزشمندی باشیم و بدانیم می خواهیم به چه چیزی برسیم در افزایش امید بسیار موثر است. (تمام افکار خود را روی کاری که دارید انجام می دهید متمرکز کنید .

پرتوهای خورشید تا متمرکز نشوند نمی سوزلنند . الکساندرگراهام بل )

 

۴٫ تفکر مثبت :

افکار بسیار قدرتمندند و بر جسم وآینده تاثیر می گذارند و باعث تولید انرژی ، توانایی و امید می شود و تفکر منفی باعث استرس وآشفتگی می شود. برای امیدواربودن باید همیشه نیمه ی پر لیوان را در نظر گرفت. اگر بخواهیم سختی ها و ناملایمات و کمبود هارا بزرگ کنیم باعث افسردگی و ناکامی می شود. پس همیشه روی داشته ها تمرکز کنید و خوشی ها وزیبایی ها را ببینید که باعث ایجاد انگیزه و امید می شود.

 

۵٫ باور داشتن :

اعتقاد و اطمینان به وجود خداوند به عنوان کسی که آفریننده ی همه چیز است و زندگی هرکس را در مسیر درست خود هدایت می کند. وهمچنین اعتقاد به وجود خدا با وجود تلاش در مسیر رسیدن به اهداف و موفقیت ها بسیار تاثیر گذار خواهد بود.

 

۶٫ قانع بودن :

معمولا افراد قانع در زندگی کمتر دچار نا امیدی میشوند . این ببه این معنی نیست که فردبه قدری قانع باشد که دست از تلاش و کار بردارد و بگوید هرچه هست راضی هستم .. بلکه به این معنی است که اگر فردی به حداکثرها وبهترین ها نرسد نا امید نشود و قدر داشته هایش رابداند.

 

۷٫ کار وتلاش در زندگی :

کسی که از کار وتلاش دست برمی دارد دچار ناامیدی می شود. افرادبسیاری هستند که با وجود داشته های بسیار و رفاه در زندگی هیچ امیدی به زندگی ندارند زیرا برای بدست آوردن چیزی کار نمی کنند . پس همیشه به میزان متعادل در زندگی کار کنید وخود را سرگرم نگه دارید و سرحال وبانشاط باشید و میشه امیدوار و خوش بین باشید.

 

امیدوارم خواندن این مطالب و عمل به آنها مفید واقع شده باشد . در هیچ شرایطی امید و امیدواری را در خود حفظ کنی

 

 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *