0

خود کنترلی ( self-control )

امام علی علیه السلام می فرماید  :   لسانُ العاقل وراءَ قلبه و قلبُ الاحمق وراءَ لسانه¹

  “زبان دانا پس قلب او و قلب نادان پس زبان اوست.”

هرسخن جایی و هر نکته مکانی دارد.این سخنان گوهربار ،به نوعی، خودکنترلی در زبان و سخن را تداعی می کنند. خود کنترلی مهارتی اکتسابی و آموختنی است و با دانش و کسب اطلاعات و تمرین و ممارست، می توان آن را در خود نهادینه کرد.

تعریف

خودکنترلی یا کنترل خود، به معنای مهارت و توانایی در اختیار گرفتن خواسته ها ، امیال، هوس ها ، رفتارها و ایجاد تعادل و توازن میان آن ها برای رسیدن به هدف های اساسی و موفقیت درزندگی است.

واژه ها ی مرتبط

کلمات ، عزم، اراده، مراقبه، تقوی، انضباط، اعتدال ، امساک ، ثبات،

صبر و بردباری با خود کنترلی ارتباط معنایی نزدیکی دارند.از آن جا که تقوی به معنای پرهیز و خود نگه داری در برابر هوس ها، امیال و خواسته های غیر معقول است،به نظر ما،بیشترین نزدیکی معنایی را با خودکنترلی دارد.

پرهیز

برخی از خواسته ها و آرزوهایی که نیازمند خود کنترلی هستند

– کاهش وزن و داشتن اندام مناسب (تناسب اندام )

– منظم بودن و به موقع انجام دادن کارها

– افکار مثبت و سازنده

– کلام شایسته و سنجیده

– پس انداز کردن

– ترک عادات بد و ایجاد عادات خوب و شایسته

اهمیت خود کنترلی

اهمیت خود کنترلی آن جا خود را نشان می دهد که ما بخواهیم از افکار، عادات و رفتار های درست خود محافظت کنیم و به مرور زمان به آن ها بیافزاییم، این که چه افکاری داریم ؟ چه عاداتی داریم ؟ چقدر مطالعه می کنیم ؟ چه کتاب هایی می خوانیم؟ چه سخنانی بر زبان می آوریم ؟ چه غذا هایی می خوریم؟ و چگونه و به چه میزان به بدن خود اهمیت می دهیم و سلامتی خود را در مراکز بهداشتی و درمانی ، کنترل می کنیم؟ و … همه تحت تاثیر سطوحی از خود کنترلی هستند، و از ظرفیت لازم برای تاثیرگذاری روی سلامت ما، برخوردارند.

روش  درست  برای رشدخود کنترلی

زمانی که به راستی خواهان چیزی هستیم، باید بدانیم چه مقدار می خواهیم ؟ کم یا زیاد، یا به مقدار معقول و منطقی از هرچیزی بسنده  می کنیم؟ روش درست برای رشد خود کنترلی، دانستن استفاده از لذت ها به مقدار مناسب، و معقول است.

رشدخود کنترلی

عادات افرادی که قادر به خود کنترلی هستند

با تمرکز و پرداختن به نیازهای ضروری، و پرهیز از خواسته های غیر ضروری از خود محافظت  می کنند.با شناخت کافی از ارزش های خود، افکارشان را بیان می کنند و از تخریب دیگران اجتناب کرده و به آن ها اجازه مطرح شدن می دهند. با پشتکار عالی و مثال زدنی، مهارتهای لازم را آموخته و آنها را در جهت تحقق کامل خواسته های شان بکار می گیرند.در افزودن دانش و اطلاعات جدید به مراکز علمی جامعه از رشد و پویایی اندیشه خود استفاده می کنند. اصولا” عادت به کنترل خود، موجب استفاده متعادل ازخوبی های زندگی و لذت بردن از آن مواهب، بدون افراط و تفریط می گردد.

راهکارها و روش های بهبود خودکنترلی

_ دوری از وسوسه

هر چه بتوانیم خود را از وسوسه ها دور نگه داریم خود کنترلی مان را افزایش داده ایم. دوری از وسوسه، روشی بسیار کار آمد برای تقویت خود کنترلی است و تضمین کننده به کارگیری توانایی شما به اندازه نیاز و ضرورت است ، نه بیشتر.

_ پیش بینی چالش های احتمالی

هرکاری که می خواهیم انجام بدهیم چالش ها و موانع احتمالی آن را در نظر بگیریم و از قبل برای درست انجام شدن آن، برنامه ریزی کرده و راهکار هایی را برای برون رفت از مشکلات آن، در نظر گرفته باشیم و کار را به درستی به پیش ببریم تا دچار استرس و اضطراب ناشی از به هم ریختگی و سرخوردگی و شکست در کارمان نشویم و به خود کنترلی ما آسیبی نرسد.

_ تلاش برای تمرکز بر یک هدف در یک زمان

اگر تمام تلاش مان را بر روی یک هدف متمرکز کنیم آن کار ، به خوبی پیش می رود و از این شاخه به آن شاخه نمی رویم و کار به انجام می رسد و خوب انجام شدن کار، رضایت خاطر ما را فراهم می آورد و باعث تقویت خود کنترلی ما می گردد.

_ تمرین با استفاده از خودداری

استفاده از خودداری 

آورده اند که یکی از علمای بزرگ در اوایل زندگی، هوس کله پاچه می کند و قابلمه به دست راهی مغازه سر کوچه شان برای خرید کله پاچه می شود از قضا آن روز آن مغازه تعطیل است یا غذا تمام کرده، عالم با خود می گوید اشکالی ندارد چهار قدم می روم آن طرف تر تهیه می کنم هرچه می رود به در بسته می خورد ناگهان به خودش می آید که منِ عالم  با این همه دبدبه و کبکبه  و عظمت ، برایم افت دارد و کسر شانم است که دنبال کله پاچه از این سوی شهر به آن سو بروم ، باخودش عهد می بندد که دو ماه در مغازه کله پاچه فروشی شاگردی کند و غذایی هم نخورد تا کنترل نفس خود به دست گیرد و نفس خود را رام سازد که عاقبت براین کار موفق می شود.

 _ مراقبه

مراقبه ،تمرکز کامل بر روی یک چیز  یا به عبارتی ورزش فکر  و ذهن، با انواع و اقسامش، براساس تحقیقات علمی، پردازش سریع و فعال اطلاعات در مغز و فعالیت های مربوط به آن  را ، با کاهش امواج بتا متوقف کرده، و آرامش درونی را به ارمغان می آورد و در نتیجه موجب افزایش خود کنترلی شخص، می گردد.

 _ تنفس

شما ممکن نیست کتابی در زمینه تمرکز حواس و آرامش ذهن پیدا کنید که در آن فصلی به تنفس درست اختصاص داده نشده باشد. در یوگا، تنفس آن قدر مهم است که خیلی ها تصور می کنند یوگا به تمامی یعنی تنفس !  در مقدمه گلستان سعدی نیز اولین نعمت خداوندی که سپاس گفته شده، تنفس است: “… هر نفسی که فرو می رود مُمّدِ حیات است و چون برمی آید مُفَرّح  ذات…” تنفس شکمی یا دیافراگمی ،بهترین روش تنفس، به شیوه نوزادان، موجب  آرامش می شود و برای خود کنترلی بسیار مفید است. یک نفس عمیق بکشید و ببنید که چه اتفاقی می افتد. در تنفس دیافراگمی صحیح نباید قفسه سینه بزرگ شود بلکه باید ناحیه شکم ما دچار افزایش حجم شود.

_ ورزش کردن

ورزش کردن

ورزش و تمرینات منظم ورزشی، سلامت جسم و روح را به همراه دارد. ورزش تاثیر مستقیم بر روی بدن و قوای جسمانی داشته و تقویت دستگاه های مختلف دربدن ازجمله، اسکلت، عضلات ، ماهیچه ها، دستگاه گردش خون ، دستگاه عصبی و … را موجب می شود. تقویت مغز و اعصاب و قوای مغزی ،حفظ آرامش و درنتیجه ایجاد تمرکز و تقویت خود کنترلی، از آثار مهم ورزش به حساب می آید. تحقیقات نشان گر کاهش چشم گیر آسیب های روحی روانی و اجتماعی از جمله  اعتیاد و…  و افزایش خود کنترلی در اثر فعالیت های با برنامه و منظم ورزشی، و تربیت بدنی است.

_ تغذیه مناسب

مغز ما برای این که وظایف خود رابه درستی انجام دهد نیاز به غذا دارد. تحقیقات نشان می دهد که گرسنه ماندن بیش از اندازه، علاوه بر صدمات بدنی، سیستم عصبی را دچار اختلال می کند و شخص گرسنه حالت عصبی و تهاجمی پیدا کرده و کنترل خود را از دست می دهد. خوردن غذا های با کیفیت و دارای مواد عالی، گرسنگی را، به تاخیر می اندازد و به میزان قابل ملاحظه ای خود کنترلی ما افزایش می دهد.

_ خواب کافی

خواب و استراحت مناسب، به میزان قابل توجهی تمرکز ما برروی کارهای مان را افزایش می دهد و اضطراب و استرس در انجام آنها را کاهش می دهد و به همین اندازه روی خودکنترلی ما موثر است.

_ مثبت اندیشی

با خود کنترلی عرصه بر افکار منفی در ذهن تنگ تر شده و فضای بیشتری برای ورود اندیشه های مثبت و سازنده  در آن فراهم می گردد. نگه نداشتن افکار منفی در ذهن و عبور از آن ها و تمرکز هر چه بیشتر بر روی افکار مثبت ،به کمک خود کنترلی انجام می شود،هم چنین موارد دیگری مثل کمک گرفتن از دیگران، تجسم خود کنترلی، حواس خود را پرت کردن، دانش افزایی در زمینه خود کنترلی،از روش های موثر در بهبود خود کنترلی هستند که به خاطر به درازا کشیدن مطلب، پرداختن به آن ها از حوصله مقاله خارج است.

آثار خودکنترلی

_ سلامت بدن و ذهن

بر اساس تحقیقات، کسانی که خود کنترلی بیشتری دارند از سلامت بدنی و ذهنی بیشتری در رده های سنی بالاتر، برخوردارند و حتی دانشجویانی که نظم و انضباط بیشتری دارند، به مراتب نمرات بالاتری را در آزمون ها کسب می کنند.

_ تقویت اراده

کمبود اراده از عوامل نداشتن خود کنترلی است. بر اساس تحقیقاتی که توسط  انجمن  روان پزشکی آمریکا در سال ۲۰۱۱  انجام شد ، ۲۷ درصد از پاسخ دهندگان به سوالات، کمبود اراده را به عنوان عامل اصلی نرسیدن آن ها به اهداف خود دانسته اند.

_ نائل شدن به هدف ها

دستیابی به اهداف از آثار خود کنترلی است و میان آن دو رابطه مستقیم برقرار است.

_ به تاخیر انداختن لذت

بخش مهمی از خود کنترلی ارتباط نزدیکی با به تاخیر انداختن لذت ها دارد. اغلب انسان ها می توانند با عقب انداختن لذت ها رفتارهای خود را تحت کنترل در آورند. بعنوان مثال شخصی را درنظر بگیرید که به خاطر بیماری باید رژیم غذایی خاصی را رعایت کند  تا سلامتی خود را به دست آورد . به تاخیر انداختن لذت،کنار گذاشتن درخواست های کوتاه مدت و کم ارزش را، برای رسیدن به هدف ها و مقاصد بزرگتر، در بر می گیرد.

خلاصه

با خود کنترلی و ایجاد تعادل و توازن میان عادت ها و رفتار ها می توان به عملکرد بهتر ،هم سو با سایر مهارت های رشد و توسعه فردی برای رسیدن  به هدف های مهم تر در زندگی ،دست یافت. سلامتی، تقویت اراده، به تاخیرانداختن لذت ها و… از آثار خود کنترلی است. برای خود کنترلی می توان از روش های دوری از وسوسه، پیش بینی چالش های احتمالی  و … بهره برد.

امیدوارم این مقاله برای شما خواننده گرامی مفید وراهگشا بوده باشد.

چنان چه نظر،پیشنهاد و یا انتقادی دارید خوشحال می شوم برای من بفرستید.

     *پ ن ۱_ بحارالانوار / جلد  ۶۸ / ص  ۴
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *