0

دولت الکترونیک چیست؟

خلاصه

مدت هاست که دیگر تشکیل صف و معطل شدن در آن ها از سوی ارباب رجوع پذیرفتنی نیست و بسیاری از مؤسسات دولتی هم می کوشند که در این زمینه، به هر وسیله ای انتظارات شهروندان را پاسخ دهند. از این نظر دولت الکترونیک به عنوان یک راه حل، می تواند نظر شهروندان را تأمین کند و با سرعت بیشتر و هزینه ی کمتر اطلاعات و خدمات مورد نیاز را در اختیار افراد قرار دهد و این گونه از فشاری که بر نهادهای دولتی هست نیز بکاهد. علاوه بر این ها دولت می تواند در زمینه هایی که در حال حاضر بر سر آن ها رقابت زیادی وجود دارد به عنوان مثال گسترش توریسم و جذب گردشگر و جذب سرمایه گذاری،  بهتر عمل کند و روند و مراحل اداری را برای گردشگر و یا سرمایه گذار سریع تر و آسان تر کند و به این ترتیب بر میزان گردشگران و سرمایه گذاران بیفزاید. منتها گسترش و جا انداختن دولت الکترونیک نیازمند تمهیداتی است که از آن جمله می توان به زیرساخت های مورد نیاز اشاره کرد. در مقاله ی حاضر سعی بر آن داریم که دولت الکترونیک و اهداف آن و همچنین، مزایا و معایب آن را مورد بررسی قرار دهیم. با ما همراه باشید.

 

 

مفهوم دولت الکترونیک چیست؟

دولت الکترونیک

اصولا تعریف واحد و پذیرفته شده ی جهانی درباره ی دولت الکترونیک وجود ندارد و این مسئله  ناشی از ماهیت پویا و متغیر فناوری است. تفکر اصلی  پشت دولت الکترونیک، به استفاده از فناوری  به ‌منظور تسهیل دسترسی مردم به خدمات دولتی مربوط  می‌شود و به‌ همین دلیل مزایای فراوانی برای شهروندان و کسب‌ و‌کارها به ‌دنبال دارد.

برخی از تعاریف دولت الکترونیک به شرح زیر می باشند:

  • دولت الکترونیک (به انگلیسی : Electronic Government یا  E-Government) به استفاده از دستگاه‌ های ارتباطی الکترونیکی، رایانه‌ ها و اینترنت برای ارائه‌ ی خدمات عمومی به شهروندان و دیگر افراد حاضر در یک کشور یا منطقه اشاره دارد.
  • دولت الکترونیک شامل تبادلات الکترونیکی (مبادله ی اطلاعات و تراکنش ها) ما بین دولت، بخش عمومی (شهروندان و کسب وکارها) و کارمندان است.
  • دولت الکترونیک عبارتست از استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات ((ICT توسط دولت برای ارائه ی اطلاعات و خدمات عمومی به مردم؛ بنابراین هدف از دولت الکترونیک بهبود کارایی دولت، مدیریت اطلاعات ارائه شده به شهروندان، ارائه ی خدمات بهتر به آن ها و دادن اختیار بیشتر به ایشان از طریق در دسترس قراردادن اطلاعات و مشارکتشان در تصمیم گیری های عمومی ست.
  • دولت الکترونیک عبارتست از بهینه سازی مستمر ارائه ی خدمات، مشارکت عمومی و حکمرانی از طریق تحول ارتباطات داخلی و خارجی بر پایه ی فناوری، اینترنت و رسانه.

در اینجا و پس از بررسی تعاریف دولت الکترونیک لازم است به بررسی دو مورد مهم بپردازیم و آن هم اینکه :

  • درحالی که با بیان عبارت دولت الکترونیک، ذهن عده‌ی زیادی از مردم به سمت «دولت آنلاین» یا «دولت مبتنی بر اینترنت» معطوف می‌شود، اما باید بدانیم که در دولت الکترونیک می ‌توان از بسیاری از فناوری‌های غیر اینترنتی نیز بهره گرفت. که برخی از شکل‌های غیر اینترنتی حاضر در دولت الکترونیک شامل تلفن، فکس، دستیار دیجیتال شخصی (PDA)، پیام کوتاه متنی، پیام چندرسانه‌ای (MMS)، شبکه‌ها و خدمات بی‌سیم، بلوتوث، دوربین‌های مداربسته، سیستم‌های ردیاب، سامانه‌های بازشناسی با امواج رادیویی (RFID)،‌ تایید هویت بیومتریک، کارت‌های شناسایی، ایستگاه‌های رأی ‌گیری غیر آنلاین و… هستند.
  • و اما مورد دوم اینکه کسانی که کامپیوتر ندارند چه باید بکنند؟ دولت الکترونیک به معنای جایگزین کردن روش های کامپیوتری با روش های فعلی کار و تماس با دولت نیست، بلکه ارائه ی گزینه ای جدید در کار و تماس با دولت است. مردم هنوز می توانند امور خود را از طریق مراجعه ی مستقیم، تماس تلفنی یا حتی فرستادن نامه انجام دهند. حتی اگر کسی علاقه یا توانایی استفاده از کامپیوتر را نداشته باشد، کسانی هستند که او را در این امر یاری کرده و خدمات بر خط مورد نیاز وی را تهیه و به او ارائه کنند.

 

 

ضرورت وجود دولت الکترونیک

کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات آنچنان موضوع جدی ای نمی باشد چرا که موسسات دولتی از اولین و بزرگترین مصرف کنندگان این فن آوری بوده اند ولی گذاشتن رایانه روی میز همه ی کارمندان حتی داشتن اتوماسیون اداری و وب سایت خبری به شکل های معمول این بروکراسی اداری را به دولت الکترونیک تبدیل نمی کند.

پاسخگویی  و ارتباط الکترونیکی در تمام فرایندهای  حکومتی می تواند یک دولت را، به یک دولت الکترونیکی تبدیل کند. در این دولت کلیه ی خدمات دولتی به صورت شبانه روزی و در تمام ایام هفته، با کمترین هزینه و مناسب ترین و سریع ترین شیوه و بالاترین کیفیت عرضه  می شود. شهروندان و شرکت ها و موسسات دولتی از طریق دولت الکترونیک فعالیت های گوناگون نظیر پرداخت مالیات، تجدید گواهی نامه، نظام سلامت الکترونیک، تجدید جواز کسب و ثبت ازدواج و طلاق و غیره را عرضه می کنند.

این امر در سال‌ های اخیر به ‌طور جدی  در دستور کار دولت ها قرار گرفته است و دولتمردان نیروهای خود را در راه تحقق چنین شرایطی بسیج کرده ‌اند و درصدد برآمده ‌اند که فرآیندهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی را با کمک فناوری نوین ارتباطات و اطلاعات اصلاح کرده و از این طریق به شیوه کارآمدتری به ارائه ی خدمات به شهروندان بپردازند. در حقیقت، به کارگیری و گسترش دولت الکترونیک غالبا در جهت انجام تغییرات در فرآیندهای دولتی نظیر تمرکززدایی، بهبود کارایی و اثربخشی است.

حال به چه دلیل نیاز به ایجاد دولت الکترونیک پیدا می کنیم؟

  1. رشد فناوری اطلاعات
  2. رشد استفاده از اینترنت بین مردم
  3. تغییر انتظارات مردم با پیشرفت های جهانی
  4. زمانبر بودن کاغذ بازی های مرسوم اداری و بعضا تضییع حقوق افراد
  5. صرفه جویی در هزینه ها
  6. خواست و انتظار مردم پیرامون شفاف سازی و مبارزه با فساد اداری
  7. جهانی شدن به منظور صدور فرهنگ و رقابت اقتصادی سیاسی  بین المللی

 

 

اهداف دولت الکترونیک

اهداف دولت الکترونیک

اجرای عدالت اجتماعی  یکی از اهداف دولت ها است  بنابراین می توان با فناوری های جدید به این موضوع رسید و یکی از این راه های اجرای عدالت، همانطوری که در ضرورت ایجاد دولت الکترونیک هم بررسی شد، راه اندازی دولت الکترونیکی است.  با تحقق دولت الکترونیکی است که دولت ها می توانند در جهت اجرای عدالت و مطالبه ی مردمی مبارزه با فساد گام بردارند. البته برای شکل گیری دولت الکترونیکی باید تمام نهادها و سازمان ها همکاری کنند.

در ادامه به چند مورد از این اهداف می پردازیم :

  • خدمات بهتر: خدمات راحت تر و مطمئن تر با هزینه ی کمتر و ارزش و کیفیت بیشتر.
  • کارایی و اقتصادی بودن: اطلاعات و خدمات ارزان تر و بهتر برای مشتریان و پرداخت کنندگان مالیات.
  • بهبود شهرت: ایجاد و بهبود چهره و تصویری از ایران به عنوان کشوری جذاب برای اقامت و تجارت.
  • مشارکت هرچه بیشتر مردم در دولت و حکومت: آسان سازی مشارکت و اعلام نظر مردم در دولت و امور اجرایی.
  • هدایت و رهبری: پشتیبانی از جامعه ی مبتنی بر دانش و گسترش فرهنگ نوآوری در بدنه ی دولت.
  • راهبرد: انتقال فرآیندهای داخلی و خارجی، انجام امور به سمت مشتری گرایی که بر پایه ی فناوری های مبتنی بر شبکه و بهره گیری از فناوری ارتباطات امکان پذیر است.

 

 

مزایا و معایب دولت الکترونیک

  • مزایای دولت الکترونیکمزایای دولت الکترونیک

برپایی و استقرار دولت الکترونیک می تواند مزایای متعددی را به همراه داشته باشد. همانطور که گفتیم دولت الکترونیک خدمات  بهتر و منسجم تری به ما به عنوان افراد جامعه ارائه کرده و محیط بهتری را برای افراد تامین می کند. همچنین دولت الکترونیک کار مبادله و همکاری با دولت را تسهیل کرده  و موجب ارائه ی خدمات ارزان تر و باکیفیت ترمی شود. امروزه ما انتظار داریم ارائه ی خدمات و اطلاعات در تمام ساعات شبانه روز و در محل کار، منزل، مدرسه و…  به صورت بر خط (Online) وجود داشته باشد. همچنین دولت الکترونیک یعنی تغییر شیوه ی امور حاکمیتی و بهبود نظام مدیریت دولتی بر امور اجرایی  کشور که  تمامی این موارد را در واقع می توان از مزیت های بزرگ دولت الکترونیک بر شمرد.

در ادامه چند مزیت دولت الکترونیک به صورت موردی آورده شده است:

  • صرفه جویی در وقت و انرژی
  • کاهش آلودگی شهر و هوا بدلیل کاهش ترافیک و عدم حضور فیزیکی
  • کاهش فساد اداری و افزایش سطح آگاهی مردم با شفایفیت به وجود آمده
  • بهبود کیفیت زندگی مردم و ارائه ی خدمات یکپارچه و پر سرعت به آن ها
  • رفع شکاف طبقاتی
  • آموزش هدفمند و دنباله دار
  • دولت مشارکتی
  • افزایش اشتغال به دلیل ارائه ی خدمات دولتی توسط بخش خصوصی
  • ارتقا روابط بین دولت و مردم
  • کوچک سازی اندازه ی دولت با حذف رده هایی از مدیریت دولتی
  • کاهش هزینه ها و بهبود کارایی و اثربخشی از طریق ادغام و حذف سیستم های اضافی و موازی
  • توسعه ی  اقتصادی

 

  • معایب دولت الکترونیکمعایب دولت الکترونیک

با وجود تمامی مزیت های حاصله از تحقق دولت الکترونیک و ازجمله مهم ترین آن ها همچون ارائه ی خدمات یکپارچه و پرسرعت و ارزان تر به افراد و نیز کاهش فساد اداری و شفاف سازی،  برخی از معایب هم برای دولت الکترونیک وجود دارند، که از آن دست می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • هزینه ی تقریبا زیاد پیاده سازی زیر ساخت های دولت الکترونیک
  • نیاز به آموزش و سرمایه گذاری
  • وابسته شدن خدمات به فناوری اطلاعات و ارتباطات
  • ایجاد شکاف دیجیتالی
  • و مهم تر از همه خطر از بین رفتن زیر ساخت ها و یا حمله های دیجیتالی

 

 

موانع استقرار و گسترش دولت الکترونیک

موانع گسترش دولت الکترونیک

بطور کلی موانع استقرار دولت الکترونیک را می توان در موارد زیر خلاصه کرد :

  • عدم احساس نیاز به وجود دولت الکترونیکی توسط افراد جامعه و حتی دولت ها.
  • عدم حمایت مدیریت ارشد سازمان ها.
  • عوامل فرهنگی و پذیرش و آمادگی جامعه نسبت به تغییرات زیادی که ایجاد خواهد شد.
  • ناتوانی در مرزبندی بین اطلاعات محرمانه و اطلاعاتی که باید در دسترس شهروندان و بنگاه های اقتصادی قرار گیرد.
  • هزینه های سنگین ایجاد، نگه داری و توسعه ی شبکه های اطلاع رسانی و پایگاه های اطلاعاتی و زیرساخت ها
  • کمبود تخصص فناوری اطلاعات در برخی کشورها

 

نتیجه گیری

دولت الکترونیکی حاصل  تغییرات فنی، به خصوص  فناوری اطلاعات از یک طرف و انطباق سازمانی با تغییرات عصر اطلاعات و دیجیتال از طرف دیگر است. می توان گفت دولت الکترونیک یک دولت دیجیتالی بدون دیوار و ساختمان و در واقع سازمانی مجازی ست، که خدمات دولتی را بلاواسطه به مشتریان ارائه می دهد و موجب مشارکت آن ها می گردد. البته همانطور که تشریح شد، دولت الکترونیک ابعاد مختلفی  نظیر مشتری مداری، کیفیت، کارایی، اثربخشی، انعطاف پذیری، استفاده از توانمندی ها و مهارت های بخش خصوصی در بخش دولتی، و به کارگیری مکانیزم های بازار را در بر می گیرد و از این طریق  به بهبود زندگی افراد و کاهش هزینه های شهروندان و دولت می پردازد. لیکن با وجود تمامی این حسن ها مشکلات و تهدیداتی نیز بر سر راه دولت الکترونیک وجود دارد که از آن جمله می توان به هزینه های بالای زیرساخت و نیز حمله های دیجیتالی اشاره کرد و ما در این مقاله سعی بر آن داشتیم که حتی الامکان به این موارد بپردازیم.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *