0

شهروند الکترونیک کیست؟

خلاصه

در دنیای امروز که سرعت پیشرفت در عرصه ی علم به دقیقه و ثانیه رسیده است پیوستن به جهان الکترونیک و فناوری اطلاعات  تنها راه ورود به این بزرگراه وسیع و پرتردد است. البته با وجود مسائل و مشکلات عدیده ی مربوط  به آلودگی هوا، آلودگی های صوتی، ترافیک، اتلاف انرژی  و اهمیت زمان، لزوم بستر سازی و اعمال دولت و خدمات الکترونیک بسیار مهم می نماید. تنها با نگاهی کوتاه به ازدیاد جمعیت منتظر در صفوف طولانی بانک ها، خیابان هایی مملو از خودروهایی که رانندگان آنها کلافه و منزجر به ترافیک سنگین پیش روی خود می نگرند، کودکانی که به سختی  نفس می کشند، سالخوردگانی که معمولا به دلیل فشارهای عصبی و آلودگی های صوتی و … قدم از منزل به بیرون نمی گذارند و والدینی که مضطرب از فضای بیمار گونه جامعه نگران آینده فرزندانشان هستند به سادگی می تواند متوجه ضرورت آموزش هایی با متد و محتوایی  نوین شد. در این راستا و با توجه به رشد فناوری اطلاعات و همه گیر شدن اینترنت، دولت ها و شرکت‌های خصوصی بستری را برای مخاطبان خود فراهم کرده‌ اند که به کمک آن فرآیند‌های خدماتی و اطلاع ‌رسانی تا حد زیادی ساده شده و مردم در کوتاه ‌ترین زمان ممکن به مقصود خود می‌ رسند. این بستر سبب ایجاد مفهومی به نام شهروند الکترونیک در کنار خود شده است. در واقع شهروند الکترونیک همان مخاطبی است که قرار است از این امکانات استفاده  کند تا زندگی ساده ‌تری را داشته باشد و در یک کلام می‌ توان گفت که این پدیده حاصل تکامل فناوری اطلاعات و ارتباطات و همه گیر شدن آن در جوامع بشری است.

در این مقاله سعی بر آن داریم که با مفهوم شهروند الکترونیک و مهارت هایی که یک فرد باید کسب کند تا به یک شهروند الکترونیک تمام عیار تبدیل شود، بپردازیم. با ما همراه باشید.

 

 

مفهوم شهروند الکترونیک

شهروند الکترونیک

تمامی انسان‌ ها  در طول زندگی خود، نقش‌ های متفاوتی را ایفا می نمایند. برای هر یك از ما، در نقش فرزند، والدین، كاسب، تاجر، كارمند، مدیر، تولید كننده، دانش آموز، دانشجو، معلم، استاد، رئیس دانشگاه و ده‌ ها نقش كوچك و بزرگ دیگر وظایفی متصور است كه به صورت روزمره به آن ها می‌ پردازیم. ما در گذشته تمامی این وظایف را به كمك روش ‌های سنتی و حضوری انجام می‌ دادیم، اما امروزه ابزار الكترونیكی، انجام امور و ایفای وظایف شهروندی را بسیار ساده‌ تر، سریع‌ تر و ارزان‌ تر نموده است. این ابزارها در واقع جایگزینی برای انجام فعالیت های روزمره ی شهروندی، مانند پرداخت قبوض، پرداخت عوارض، انجام امور بانکی، مراجعه به ادارات، دریافت مجوزات، خرید و فروش، آموزش و غیره است.

به عنوان مثال، یك زن/مرد در یك خانواده نقش یك همسر و یا مادر/پدر را بر عهده دارد. خریدهای خانه و افراد خانواده، پرداخت قبوض، پیگیری وضعیت تحصیلی فرزندان و ده ها وظیفه ی ریز و درشت دیگر بر عهده وی گذاشته شده است. چنانچه این مادر/پدر بتواند برخی از این وظایف را با استفاده از ابزارهای الكترونیكی مانند وب سایت‌ها، پست الكترونیك و … به انجام رساند، طبعا صرفه‌جویی بسیاری در وقت و هزینه ی خانواده خواهد شد و این وقت و هزینه ی اضافه را صرف امور مهم دیگری خواهد نمود. این شخص در محل كار خود در نقش یك معلم، كارمند، مدیر و غیره است؛  در این نقش‌ها نیز وی می ‌تواند با استفاده از ابزارهای الكترونیكی انجام امور را تسریع و كم هزینه ‌تر نماید. این مادر/پدر/ كارمند نقش‌های اجتماعی متفاوت دیگری را نیز ایفا می ‌نماید كه در هر كدام از آنها ابزارالكترونیكی به نحوی می تواند به وی كمك نماید. وی وقتی یك شهروند الكترونیكی خواهد بود كه بتواند این وظایف مختلف را با كمك ابزار الكترونیكی و با كیفیت و كمیت بسیاربهتری به انجام رساند.

حال و با توجه به آنچه که گفته شد می توانیم به تعریفی شفاف و واضح از شهروند الکترونیک برسیم که در ادامه آورده می شود:

  • شهروند الكترونیك (به انگلیسی : e Citizen) كسی است كه از حداقل دانش لازم درباره مفاهیم پایه ی فناوری اطلاعات و ارتباطات برخوردار است، توانایی برقراری ارتباط با اینترنت و ارسال و دریافت پیام‌ های الكترونیكی از طریق پست الكترونیك را دارد و همچنین اطلاعات‌، خدمات‌، كالاها و نرم افزارهای مورد نیاز خود را از طریق اینترنت جستجو می‌ كند.
  • در تعریفی دیگر می توان گفت که منظور از شهروند الکترونیک افرادی هستند که مهارت استفاده از ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات شامل رایانه و اینترنت،  تلفن همراه و سایر ابزارهای نوین را داشته باشند و بتوانند از این ابزارها در جهت انجام امور زندگی روزمره ی خود مانند ثبت نام در موارد مختلف،  پرداخت قبوض،  امور بانکی،  تماس با ادارات ، شرکت در نظر سنجی، رای گیری الکترونیکی و غیره استفاده کنند.

مفهوم شهروند الکترونیک با تکیه بر فناوری‌ های نوظهور و شبکه ی جهانی اینترنت، در تلاش برای ارائه ی خدمات گوناگون  با حداکثر سرعت و حداقل هزینه از طریق یک بستر الکترونیکی به شهروندان است. این مفهوم در واقع بیان کننده و تعریف ‌کننده ی سبک جدیدی از زندگی است که مزایای زیادی دارد و زندگی را آسان ‌تر می ‌کند. زندگی ای  که در آن عادت ‌های قبلی از جمله ایستادن در صف‌ های طولانی، انجام امور بانکی به صورت حضوری و غیره کم ‌رنگ‌ تر شده و حتی ممکن است به کلی از یاد برود.

مقوله های جدیدی چون تجارت الكترونیك، دولت الكترونیك، آموزش الكترونیك، سلامت الكترونیك، انتشارات الكترونیك، انتخابات الكترونیك و غیره هر یك در برگیرنده ی قسمتی از زندگی و فعالیت ‌های روزمره ی ما هستند و شهروند الكترونیك باید بتواند در قالب آن‌ها به انجام وظایف خویش بپردازد.

(برای مطالعه ی بیشتر پیرامون مفاهیم تجارت الکترونیک و دولت الکترونیک به مقالات پیشین ما مراجعه کنید.)

 

 

مهارت هایی که یک شهروند الکترونیک باید بداند!

مهارت های شهروند الکترونیک

شهروندان الكترونيك در واقع همان كاربران جوامع اطلاعاتی هستند. شهروند الكترونيك به شهروندی  گفته می شود كه توانايی استفاده از خدمات برخط (Online) دولت ها را در حد مطلوب  داشته  باشد. همان طور که پیش تر هم گفته شد  منظور از شهروند الکترونیک کسی ست که از حداقل دانش لازم درباره ی مفاهیم پایه ی فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) برخوردار است و می تواند امور روزمره ی زندگی خودش همچون ثبت نام های مختلف، پرداخت قبوض و … را از طریق اینترنت، تلفن همراه و سایر ابزارهای نوین به انجام برساند.

هر شخص برای اینکه بتواند یک شهروند الکترونیک شود باید از سه دسته مهارت (طبق استاندارد اداره ی کل فنی و حرفه ای) برخوردار باشد که در ادامه آن ها را بررسی خواهیم کرد:

  • مهارت های پايه

این قسمت به شخص اطلاعات و مهارت های لازم جهت استفاده از كامپيوتر و اينترنت را می دهد.

اطلاعات و مهارت هایی پیرامون :

  • كامپيوتر
  • فايل ها و پوشه ها
  • برنامه های کاربردی ساده
  • مبانی اینترنت
  • مبانی ایمیل

 

  • جستجوی اطلاعات

این قسمت شخص را از ماهيت و وسعت اطلاعات موجود روی اينترنت در زمينه های خبری،  دولت، مشتری،  مسافرت،  تعليم وآموزش، اشتغال،  پزشكی، آگاه می سازد.

اطلاعاتی همچون :

  • جستجو: درمحدوده ی وسيعی از منابع اينترنتی
  • احتياط ها: آگاهی پیرامون نتايج وخطرات
  • اعتبار و وثوق اطلاعات

 

  • مشاركت الكترونيكی

با كسب مهارت های كامپيوتر و جستجو در اينترنت در دو قسمت قبلی، در این قسمت مجموعه مهارت های لازم برای شهروند تكميل می شود تا يك شهروند الكترونيكی شود.

مهارت هایی همچون:

  • خدمات روی خط (ONLINE)
  • برنامه های كاربردی عملی

 

اما  بنظر شما ویژگی های یک شهروند الکترونیکی تمام عیار چیست؟ در ادامه با ما همراه باشید.

ویژگی های شهروند الکترونیک

ویژگی های یک شهروند الکترونیکی تمام عیار عبارتند از :

  • شهروند الکترونیک فارغ از سن، تحصیلات و محل زندگی مهارت استفاده از کامپیوتر در سطح  مهارت های اولیه ی ICDL را داراست و به استفاده از خدمات الکترونیک سازمان ها و نهاد ها، فروشگاه ها و… علاقمند است.
  • شهروند الکترونیک کالای باکیفیت و اصل را از فروشگاه های الکترونیک تهیه می کند و بیشتر خرید هایش را اینترنتی انجام می دهد به این ترتیب مراجعه اش به بازار در سطح وسیعی کاهش می یابد.
  • شهروند الکترونیک به روز و مطلع است چرا که در مورد هر مساله ای از تعمیر لوازم خانه تا فوریت های پزشکی و مسائل بهداشتی و تغذیه اطلاعات دارد و در هر زمینه که علاقه داشته باشد از طریق فضای مجازی کسب اطلاعات می نماید.
  • شهروند الکترونیک نسبت به تامین امنیت شخص و خانواده در برابر آسیب های اینترنتی آگاهی داشته و می تواند امور مختلف زندگی خود را تا حد امکان از طریق شبکه های اینترنتی انجام دهد.
  • شهروند الکترونیک از طریق نرم افزارها و اپلیکشین های مختلف ارتباطی با دوستان و آشنایان خود در ارتباط است و در اغلب ساعات شبانه روز آنلاین و در دسترس است.
  • شهروند الکترونیک از تمامی خدمات نوین بانک ها، وزارت خانه ها ،شهرداری و سازمان های مورد نیازش آگاه است و از آنها نهایت استفاده را می برد.
  • شهروند الکترونیک درمسافرت از همه یک قدم جلوتر است چرا که از تمام خدمات اینترنت استفاده کرده و برای لحظه لحظه ی سفرش برنامه ریزی می نماید ، او از همه جاذبه های گردشگری منطقه آگاه است و سایرین را راهنمایی می کند.
  • شهروند الکترونیک از زمان نهایت استفاده را می برد و اوقات فراغت بیشتری دارد تا در کنار خانواده استفاده کند.
  • شهروند الکترونیک از حقوق خود آگاه است و از این رو اجازه نمی دهد حقوق شهروندی اش محدود و یا خدشه دار شود.
  • استخدام شهروند الکترونیک بسیار ساده است چرا که او از امکانات اینترنت و سایت ها برای یافتن موقعیت های شغلی استفاده می کند و به جدیدترین موقعیت های شغلی دسترسی دارد.

سئوال : شما چند مورد از ویژگی های بالا رو دارید؟؟؟

 

 

فواید پیاده سازی شهروند الکترونیک

از فواید اصلی پیاده سازی شهروند الکترونیک می توان به این موارد اشاره کرد: افزایش عدالت اجتماعی، کاهش مراجعه به بانک ها، پوشش محدودیت فضای مناسب آموزشی خصوصا در سطح تحصیلات عالی با توجه به تعدد متقاضیان این امر در کشوراز طریق آموزش های مجازی، کاهش ترافیک کلان شهرها،  کاهش مصرف سوخت در کشو، کاهش سفر های درون شهری و برون شهری، افزایش کارایی، کاهش قابل توجه هزینه های نیروی انسانی، کاهش مراجعه ارباب رجوع به ادارات، کاهش امکان دریافت و پرداخت رشوه، اطلاع رسانی صحیح، سریع و به موقع، رشد و توسعه فرهنگ و هنر، افزایش رضایت مخاطب، کاهش هزینه های دولتی و امکان دریافت صحیح مالیات.

ولیکن شاید بتوان گفت که مهم ترین فایده ی شهروند الکترونیک این است که انجام امور و ایفای وظایف شهروندی را بسیار ساده‌ تر، سریع‌ تر و ارزان‌ تر کرده است، چیزی که در زندگی امروز برای عموم افراد جامعه بیش ترین اهمیت را دارد.

 

 

معایب شهروند الکترونیک

مفهوم شهروند الکترونیک حاصل پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات و نفوذ اینترنت در میان عموم مردم است. بنابراین، این پدیده نیز مانند پدیده‌ ی اینترنت دارای چالش‌ها و فرصت‌ های  فراوانی است  که در ادامه به برخی از آن ها خواهیم پرداخت.

با وجود همه گیر شدن اینترنت، پر واضح است که تمامی کاربران به طور قطع از یک سطح مهارت‌های پایه و اولیه ‌ای برای استفاده از کامپیوتر و اینترنت بهره مند نمی ‌باشند و مسئله ی بسیار مهم این است که برخی از این کاربران از حداقل دانش مورد نیاز برای استفاده از خدمات الکترونیک بهره ‌مندند.

شهروند الکترونیک

از سوی دیگر، ما تا به حال در بسیاری از بخش‌ها، کاربردهای مورد نیاز در حوزه‌های مختلف تجارت الکترونیک، دولت الکترونیک، آموزش الکترونیک و … را شناسایی و ایجاد نموده ‌ایم که با استفاده از زیرساخت ‌های  فعلی فناوری اطلاعات کشور قابل پیاده‌ سازی است.  ضمن اینکه باید در نظر داشته باشیم که زیرساخت‌ها و بسترهای فنی، حقوقی، فرهنگی، اقتصادی و … فعلی امکان پیاد ه‌سازی بسیاری از خدمات الکترونیکی را فراهم نمی ‌نماید. همچنین باید در نظر بگیریم که برخی از کاربردهایی که تا به حال ایجاد گردیده با اصول usability (قابلیت استفاده) سازگاری چندانی ندارند.

نکته ی مهم و قابل توجه دیگر اینکه اگر دولت نتواند این خدمات الکترونیکی را به صورت یکنواخت و قابل دسترس در اختیارعموم افراد جامعه قرار دهد، این پدیده می تواند منجر به شکاف طبقاتی بیشتر در جامعه و در نهایت نارضایتی مردم و افزایش مشکلات شود.

 

 

عمده ترین مسئله در ایجاد شهروند الکترونیک

عمده ‌ترین مسئله درایجاد شهروند الکترونیک فرهنگ ‌سازی و تشویق شهروندان به استفاده از خدمات برخط ارائه شده توسط دولت و دیگر نهادهای ارائه دهنده ی خدمات است. آموزش افراد جامعه اعم از کارمندان دولت، دانشجویان وغیره باعث ترویج فرهنگ استفاده از خدمات برخط خواهد شد. این آموزش‌ها می‌تواند از سطوح ابتدایی در دوران دبستان تا آموزش‌های عالی برای تربیت متخصصان این امر، آموزش‌های آزاد کوتاه و بلندمدت، آموزش ‌های غیرمستقیم و یا حتی آموزش در کاربردهای خاص را در برگیرد. این آموزش‌ها باید توسط افراد متخصص و جهت نیل به اهداف مشخص سیاست‌ گذاری و اجرا گردد. صرف آموزش‌های  پایه ی کامپیوتر نمی‌توان باعث حرکت افراد به این سمت شد، بلکه باید در این آموزش‌ها جهت‌ گیری کاملا به سمت استفاده برخط از خدمات باشد.

مسئله ی بسیار مهم دیگر که می‌تواند به این فرهنگ کمک نماید، آموزش چگونگی استفاده از خدمات به جای بیان صرف وجود خدمات در اطلاع رسانی هاست. متاسفانه تاکنون به جز در موارد انگشت‌ شمار در اطلاع رسانی ها فقط سعی در اعلام ارائه ی خدمات نموده‌ ایم که این به تنهایی برای تشویق شهروندان به استفاده از این خدمات کارساز نیست. به عنوان مثال در تبلیغات تلویزیونی به کرات از وجود یک خدمت الکترونیکی نام برده می‌شود، اما معمولا چگونگی استفاده از این خدمت در هیچ کجای این تبلیغات تلویزیونی و یا جای دیگر بیان نمی‌ شود. صرف اینکه وجود یک خدمت به صورت الکترونیکی اعلام گردد، باعث بکارگیری آن توسط شهروندان نمی شود.  بلکه باید بطور کاملا واضح و عملی و از دید یک شهروند چگونگی استفاده از آن خدمت به نحو بسیار شایسته در وب سایت، تلویزیون و یا هر رسانه ی دیگر مناسب آن خدمت آموزش داده شود که البته خوشبختانه در سال های اخیر برای این منظور اقداماتی صورت گرفته شده است که به عنوان مثال می توان به فرهنگ و نحوه ی استفاده از کدهای دستوری همچون #۷۸۰* در برنامه ی خندوانه توسط رامبد جوان اشاره کرد.

مسئله ی مهم تر برای ترویج شهروند الکترونیک آن است که صرف ایجاد یک وب سایت نمی توان ادعا کرد که یک شرکت و یا سازمان یک سازمان الکترونیک است و درحال ارائه ی خدمات الکترونیک به مخاطبان خود است. متاسفانه به جز بانک ها (که ایشان نیز بطور کامل و عملی هنوز موفق به برقراری سیستم بانکداری الکترونیک موبایلی یا موبایل بانکینگ نشده اند) سایر نهادها و ارگان های کشور هنوز فقط به وسیله ی اینترنت اقدام به ارائه ی خدمات الکترونیک می نمایند، در حالی که  گوشی های موبایل و اپلیکیشن های آن، به دلیل در دسترس بودن همیشگی آن ها، استفاده ی آسان و ارزان بودن، گوی سبقت را از کامپیوتر های شخصی  ربوده اند با این وجود همچنان شاهد این هستیم که خیلی از برنامه ها یا نسخه ی موبایل ندارند و یا  بسیار ضعیف عمل کرده اند.

 

 

شهروند الکترونیک زمینه ساز شهر الکترونیک

شهر الکترونیکی

شهرالکترونیک در حقیقت مدل الکترونیک و مجازی فعالیت‌ها در یک شهر با همان روابط و کارکردها و پیچیدگی‌ها و مسائل موجود در آن است. در این شهر، در شکل آرمانی آن افراد باید توانایی انجام کلیه ی امور مربوط به خود را از هر مکان  و در هر زمان با بهترین کیفیت داشته  باشند. شهروندان  در ادارات، منازل و حتی در سفر توانایی انجام و پیگیری امور و کارهای خود را به راحتی و بدون نیاز به مراجعه حضوری و با استفاده از ابزارهای الکترونیکی دارند. در این سامانه شهروندان از امکانات یکسان و برابر برای انجام امور برخوردار خواهند بود و برخلاف ساختار شهر فعلی که افرادی عملا به دلایل مختلف مانند بعد مسافت تا مراکزخدمات، محدودیت ساعت کار ادارات و غیره امکان استفاده برابر و یکسان از خدمات را ازدست می ‌دهند، عدالت اجتماعی بیشتر حکم فرما خواهد بود. در شهر الکترونیک شهروندان خدمات مورد نیاز خویش را به سهولت و با صرف زمان و هزینه ‌ای بسیار کمتر دریافت می ‌نمایند. اولین گام در رسیدن به این آرمان شهر عزم راسخ دولت و سپس شهروندان برای رسیدن به آن است. همچنین هماهنگی دستگاه‌ های دولتی برای پیوستن به این جریان بسیار مهم است. استفاده از سایت‌های قابل استفاده و قابل اطمینان، مبتنی بر استانداردهای جهانی برای ارائه ی خدمات دولتی یکی از مهم ترین گام ها در تسهیل استفاده ی کاربران و زمینه ساز ایجاد شهرهای الکترونیک است. در این شهرها، سایت ‌ها و پورتال‌ های وبی یا موبایلی عملا به محل تعامل شهروندان و ارائه‌ دهندگان خدمات تبدیل شده و افراد در تماس مستقیم و مستمر با این ابزار می ‌باشند. مطمئنا اگر این ابزار قابل استفاده برای آحاد افراد جامعه نباشد، عملا بحث شهروند و دولت الکترونیک به نقطه بن‌ بست خواهد رسید.

در مقاله های آینده بیشتر به این موضوع خواهیم پرداخت.

 

 

نتیجه گیری

با وجود مسائل و مشکلات عدیده ی مربوط به آلودگی هوا، آلودگی های صوتی، ترافیک، اتلاف انرژی و اهمیت زمان لزوم بسترسازی و اعمال دولت و خدمات الکترونیک بسیار مهم می نماید. مفهوم شهروند الکترونیک حاصل پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطات و نفوذ اینترنت در میان عموم مردم است که در واقع بستری است که دولت ها و شرکت های خصوصی برای مخاطبان خود فراهم کرده اند که به کمک آن فرآیند های خدماتی و اطلاع رسانی تا حد زیادی ساده شده و مردم در کوتاه‌ ترین زمان ممکن به مقصود خود می رسند، که این موضوع سطح زندگی افراد جامعه را بهبود بخشیده و در هزینه های آن ها صرفه جویی کرده است. در یکی از تعاریف مطرح شده، داشتیم که منظور از شهروند الکترونیک کسی ست که توانایی انجام وظایف روزمره ی خود را با کمک ابزارهای الکترونیکی داشته باشد که قطعا افراد جامعه برای رسیدن به این منظور باید تحت آموزش درست و کاربردی قرار گیرند. می توان گفت همانطوری که این پدیده  می تواند به سهولت کارها  و صرفه جویی در هزینه ها و نیز منجر شدن به افزایش  عدالت اجتماعی  بیانجامد به همان میزان هم با چالش هایی روبروست که از جمله آن می‌ توان به لزوم نیاز به فرهنگ سازی و  آموزش افراد اشاره کرد و همچنین اگر دولت نتواند این امکانات را درست در اختیار افراد قرار دهد با مسئله ی شکاف طبقاتی نیز مواجه خواهیم شد که ما در این مقاله سعی کردیم حتی الامکان به این مسائل بپردازیم.

 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *