0

عملکرد مغز انسان

مغز انسان در داخل رحم شروع به کار می کند و تا زمانی که در برابر جمع سخنرانی نکند هرگز از کار نمی افتد. جان پینل

مغز پیچیده انسان

این جمله پینل با زبان طنز اشاره به کارکرد شگفت انگیز و بی توقف مغز می کند که در ابتدای کتاب خود با عنوان روان شناسی فیزیولوژیک می گوید و بعد از آن به صورت کلی و جزئی مغز و عملکرد آن را تشریح می کند.

اگر بخواهیم درباره مغز چیزی بگوییم باید از قبل تر شروع کنیم یعنی وقتی که ابتدا یک سلول تخم با ترکیب تخمک و اسپرم شکل می گیرد. هر سلول تخم به دو سلول دیگر تقسیم می شود و هر دو سلول خود دوباره به دو سلول دیگر و همین طور الی آخر جریان به همین جا ختم نمی شود و قرار نیست توده ی بی شکلی از سلول های همگن باقی بماند، ازین رو سه اتفاق دیگر رخ می دهد، نخست اینکه سلول ها از یکدیگر متمایز می شوند و هر کدام به سلول های تشکیل دهنده یک بخش تبدیل می شوند. دوم اینکه هر کدام به محل مناسب کار خود می روند و با بقیه سلول ها ساختارهای خاصی را می سازند. سوم اینکه سلول ها با هم روابط کارکردی مشخصی ایجاد می کنند و در این میان سلول های عصبی هم در کنار دیگر سلول ها کار مربوط به خود را که تشکیل صفحه ی عصبی،تکثیر عصبی، مهاجرت و گرد آمدن، رشد اکسون و تشکیل سیناپس و مرگ سلول عصبی و بازآرایی سیناپسی است انجام می دهند.

مغز

مغز چیست؟

 مغز بافت نرم و چین خرده ای که می توان آن را به مغز یک گردو تشبیه کرد، بیشتر از یک کیلوگرم وزن دارد که شبکه ی عجیبی از سلول های درهم تنیده عصبی است. صد میلیارد سلول عصبی که تقریبا با هم صد تریلیون اتصال می سازند که علائم عصبی از آن نقاط عبور می کنند. برای این که انسان و رفتار او را مطالعه کنیم و بفهمیم ابتدا باید کلیاتی از مغز بدانیم. مغز دارای سه بخش ساقه ی مغز که در حیوانات بزرگتر است، مغز میانی که شامل دو نیمکره است و قشر مخ است که در انسان وسیع تر از سایر جاندران است. ژن هایی که دستگاه عصبی و مغز را می سازند در همه ی پستانداران ماهیت یکسانی دارند. به همین دلیل با مطالعه ی سایر جانداران در بخش دستگاه عصبی می توان درباره ی ساختار و عملکرد مغز انسان نیز اطلاعاتی بدست آورد.

برای اینکه سفر کنید ابتدا لازم است در مورد مقصد و راه های ارتباطی به آن اطلاعات داشته باشید. از آنجا که مغز سیستم کنترل بدن را در دست دارد، لذا شناخت و آگاهی درباره بخش های اصلی مغز و عملکرد آن ها هم می تواند فرد را در شیوه ی برخورد با مسائل خود کمک کند. این که چه شخصیتی هستیم و چگونه رفتار می کنیم به وسیله ی عملکرد مغز مشخص می شود که تحت تاثیر ساختار آن و هورمون ها قرار دارد. برای پیدا کردن علت مسائل پیچیده ی انسان درک ساختار مغز، هورمون ها و رفتار لازم است. دستگاه عصبی مغز انسان از دو بخش مرکزی و پیرامونی تشکیل شده است و حاصل تکامل و ژنتیک است. بخش مرکزی شامل مغز و ستون فقرات است و بخش پیرامونی که در کل بدن قرار دارد. کنترل غیرارادی حرکات ماهیچه های مخطط از جمله قلب است. دستگاه اعصاب خودمختار نیز خود شامل دستگاه سمپاتیک و غیرسمپاتیک است. دستگاه پیرامونی شامل دستگاه اعصاب تنی که به حرکات ارادی ماهیچه های بدن مربوط است و دستگاه عصبی خودمختار که مسئول دستگاه عصبی از ۱۵ تا ۲۰ میلیاردسلول عصبی و تعداد بیشتری گلیا که همان سلول های تامین کننده غذای سلول عصبی هستند تشکیل شده است.

نورون یا سلول عصبی

نورون چیست؟

سلول عصبی یا نورون واحد اساسی دستگاه عصبی است که کار انتقال تکانه های الکتریکی را بر عهده دارد. هر نورون سه بخش دارد.

۱٫جسم سلولی یا سوما که یک هسته دارد و عمل سوخت و ساز هر سلول در آن انجام می شود.

۲٫دندریت که در انتهای جسم سلولی قرار گرفته است که پیام عصبی یا درونداد را از نورون های دیگر می گیرد و به جسم سلولی منتقل می کند.

۳٫در قسمت مقابل جسم سلولی اکسون قرار دارد که تکانه عصبی را از جسم سلولی دریافت می کند و به سایر نورون ها انتقال می دهد. که به وسیله ی غلاف میلین پوشانده شده است که از نشئت جریان الکتریکی در جریان در طول آکسون به بیرون جلوگیری می کند.

هر نورون یک سلول است و فقط در صورت ارتباط با نورون های دیگر، تکانه یا جریان عصبی تولید می کند. بین هر دو نورون فاصله ای وجود دارد که به آن سیناپس می گویند. نورون های مختلف از طریق فضای سیناپس با هم ارتباط دارند. در صورتی که نورون تحریک شود، در انتهای هر سلول عصبی بخشی به نام کیسه های سیناپسی است که مواد شیمیایی به نام انتقال دهنده های عصبی یا نوروترانسمیتر آزاد می کنند که با مولکول های گیرنده سلول عصبی گیرنده پیام ارتباط برقرار می کنند و پیام عصبی ازین راه به نورون بعدی منتقل می شود. هر نورون معمولا یک یا چند انتقال دهنده عصبی تولید و ترشح می کند که به گیرنده های نورون بعدی می چسبند و باعث تحریک یا بازداری می شوند. شش نوع نوروترانسمیتر تا بحال شناخته شده اند:

۱٫استیل کولین که باعث تشکیل سلول های عصبی می شود و در فعالیت ماهیچه ها، یادگیری و حافظه دخالت دارد و مهمترین انتقال دهنده شیمایی در دستگاه اعصاب محیطی است. در دستگاه عصبی مرکزی عضلات مخطط را تحریک و عضله قلب را بازداری می کند.

۲٫گابا که مهمترین انتقال دهنده ی عصبی در دستگاه اعصاب مرکزی است و با افزایش آن اضطراب کاهش می یابد و برعکس. داروهای ضداضطراب میزان گابا را افزایش می دهند

۳٫نوراپی نفرین که عضله ی قلب، روده ها و مجاری ادراری تناسلی را تحریک می کند ولی دستگاه عصبی مرکزی را بازداری می کند.. استرس باعث آزاد شدن نوراپی نفرین می شود. کمبود آن سبب افسردگی و ازدیاد آن سبب سرخوشی و مانیا می شود. آمفتامین با افزایش نوراپی نفرین سبب رفتار سرخوشی و مانیا می شود.

۴٫دوپامین معمولا بازدارنده است و در کنترل حرکات ارادی، خواب، خلق، توجه و یادگیری نقش دارد. کاهش دوپامین باعث بیماری پارکینسون می شود و در ابتلا به اسکیزوفرنی هم نقش دارد. موادی چون کوکایین و آمفتامین گیرنده های دوپامین را فعال می کنند و باعث افزایش هیجان، هوشیاری، خلق، فعالیت حرکتی و کاهش خستگی می شوند که به صورت یک ناهنجاری بروز می کنند.

۵٫سروتونین که بازدارنده است در تنظیم خواب، خلق، توجه و یادگیری موثر است. در صورتی مقدار آن پایین باشد، ایجاد افسردگی و بی خوابی می کند. بعضی داروهای ضدافسردگی میزان سروتونین مغز را افزایش می دهد.

 

۶٫اندورفین ها، افیون یا ضد دردهای طبیعی اندو احساسات لذت بخش را افزایش می دهند و در مواقعی مثل مصدومیت، زایمان و فعالیت ورزشی شدید بیشتر ترشح می شوند. تاثیر مورفین مطابق تاثیر اندورفین ها است.مسیر عصبی چیست؟به مجموعه نورون هایی که در یک مسیر خاص امتداد دارند و برای انتقال جریان عصبی در کارهای مختلف تخصص دارند، تارها یا گذرگاه های عصبی می گویند.

انتقال عصبی

انتقال عصبی چیست؟

کار دستگاه عصبی به این که علائم چگونه از آن می گذرد بستگی دارد. برای انتقال یک پیام عصبی باید شلیک سلول عصبی که شبیه به شلیک شدن گلوله از یک اسلحه است انجام شود و این انتقال پیرو قانون همه یا هیچ است، همانطور که محکم فشردن ماشه تغییری در مسافت و سرعت اسلحه ایجاد نمی کند، شلیک یک نورون نیز پیرو این قانون است.

در انتهای هر سلول عصبی بخشی است که مواد شیمیایی به نام انتقال دهنده های عصبی یا نوروترانسمیتر آزاد می کنند که با مولکول های گیرنده سلول عصبی گیرنده پیام ارتباط برقرار می کنند و پیام عصبی ازین راه به نورون بعدی منتقل می شود.

داروها نیز از طریق تاثیر در انتقال سیناپسی در رفتار تاثیر دارند، برخی از آ« ها که آگونیست نام دارند اثر انتقال دهنده های عصبی را افزایش می دهند و باعث تحریک می شوند و برخی که آنتاگونیست نام دارند اثر انتقال دهنده ها را کاهش می دهند و در کل به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در انتقال سیناپسی موثرند.

داروهای روان گردان نیز باعث تحریک فرایندهای ذهنی می شوند که به سه دسته ی افسردگی زاها، محرک ها و توهم زاها تقسیم می شوند.

غدد درون ریزکه شامل غددی هستند که سبب ترشح  هورمون ها در خون می شوند و ازین مسیر بر رفتار تاثیر می گذارند. این غدد هیپوفیز، تیرویید، پاراتیرویید، فوق کلیوی یا آدرنال، پانکراس و گونادها  می شوند که از بین آن ها هیپوفیز فرمانده ی غدد درون ریز است که در قاعده ی جمجمه قرار دارد و فعالیت غدد دیگر را تنظیم می کند و خود تحت کنترل هیپوتالاموس است. غده ی فوق کلیوی که اپی نفرین یا همان آدرنالین و نوراپی نفرین یا نورآدرنالین ترشح می کند با رفتار سروکار دارد و در تنظیم خلق و خو و استرس نقش دارد. برای مثال اپی نفرین فرد را در شرایط خطر و برای فرار مهیا می کند. بر این اساس نوروترانسمیترها و هورمون ها کارکردهای مشابهی دارند.

 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *